Białe noce na Islandii – co to jest i kiedy występują?

Białe noce to okres, w którym słońce zachodzi tylko na krótko i płytko pod horyzont, więc noc nie robi się ciemna – zmierzch przechodzi płynnie w świt. Na Islandii trwają one mniej więcej od połowy maja do końca lipca, a najjaśniej jest wokół przesilenia letniego 21 czerwca. W Reykjavíku słońce zachodzi wtedy tuż po północy i wschodzi przed 3:00.

Na samej północy, na wyspie Grímsey, przez około miesiąc słońce nie zachodzi wcale – to już nie biała noc, lecz słońce o północy. Poniżej znajdziesz daty, godziny wschodów i zachodów, miejsca, w których zobaczysz słońce o północy, oraz praktyczne wskazówki na jasne noce.

• 🌇00:04zachód słońca w Reykjavíku 21 VI
• 🌅02:56wschód słońca w Reykjavíku 21 VI
• ☀️~21 hnajdłuższy dzień w stolicy
• 📅20 V – 24 VIInoce bez ciemności w Reykjavíku
• 🧭6 VI – 6 VIIsłońce o północy na Grímsey
• 🌌brakzorzy polarnej w tym czasie

Białe noce a słońce o północy – czym się różnią

Oba zjawiska często wrzuca się do jednego worka, ale to nie to samo:

• Białe noce – słońce zachodzi, ale opuszcza się najwyżej ok. 6° pod horyzont. Przez całą noc trwa tzw. zmierzch cywilny: niebo jest jasne, da się czytać na zewnątrz, a gwiazd praktycznie nie widać. Tak wygląda czerwcowa noc w Reykjavíku i Akureyri.
• Słońce o północy (dzień polarny) – słońce w ogóle nie znika za horyzontem przez całą dobę. Na Islandii zdarza się to w praktyce tylko na Grímsey i, przez kilka dni wokół przesilenia, na najdalej wysuniętych na północ skrawkach wybrzeża.

Islandczycy mówią po prostu o jasnych nocach – bjartar nætur. Odpowiednikiem zimowego zjawiska jest ciemna pora roku, którą opisaliśmy w artykule o nocy polarnej na Islandii.

Dlaczego na Islandii są białe noce

Oś Ziemi jest nachylona o ok. 23,4° względem płaszczyzny jej orbity. Latem półkula północna jest zwrócona ku Słońcu, więc im dalej na północ, tym dłuższy dzień i tym płycej słońce schodzi pod horyzont w nocy. Islandia leży między 63° a 66,5° N, tuż pod kołem podbiegunowym – wystarczająco daleko na północ, by w czerwcu słońce w nocy ledwie „muskało” horyzont od spodu.

Dodatkowo atmosfera załamuje światło (refrakcja) i „podnosi” obraz słońca o ok. pół stopnia. Dzięki temu słońce o północy widać nie tylko na samym kole podbiegunowym, ale nawet ok. 90 km na południe od niego – zakładając płaski horyzont, np. nad morzem.

Kiedy są białe noce na Islandii – daty

Poniższe daty dotyczą okresu, w którym przez całą noc trwa przynajmniej zmierzch cywilny, czyli nie zapada prawdziwa ciemność.

Miejsce	Noce bez ciemności	Słońce o północy
Reykjavík	ok. 20 maja – 24 lipca	nie występuje
Akureyri	ok. 13 maja – 30 lipca	nie występuje (słońce znika na ok. 30 min)
Ísafjörður, Húsavík	ok. 12 maja – 1 sierpnia	teoretycznie ok. 12–30 czerwca, w praktyce zasłaniają je góry
Grímsey	ok. 10 maja – 3 sierpnia	ok. 6 czerwca – 6 lipca

W maju i sierpniu noce są już szare, ale wciąż krótkie. Pierwsze naprawdę ciemne noce – i pierwsze szanse na zorzę – pojawiają się w drugiej połowie sierpnia.

Wschody i zachody słońca latem – tabela

Godziny podano dla płaskiego horyzontu w czasie islandzkim (UTC – latem 2 godziny mniej niż w Polsce). W zależności od źródła mogą się różnić o 1–2 minuty.

Data	Reykjavík	Akureyri	Grímsey
15 maja	04:14 – 22:38	03:39 – 22:42	03:26 – 22:55
1 czerwca	03:24 – 23:31	02:34 – 23:51	02:04 – 00:16
21 czerwca	02:56 – 00:04	01:30 – 00:59	słońce nie zachodzi
1 lipca	03:06 – 23:57	01:59 – 00:34	słońce nie zachodzi
15 lipca	03:41 – 23:25	02:56 – 23:38	02:32 – 00:05
1 sierpnia	04:35 – 22:32	04:02 – 22:33	03:51 – 22:44

Najdłuższy dzień w Reykjavíku trwa ok. 21 godzin i 8 minut, a w Akureyri ok. 23,5 godziny. W Akureyri słońce chowa się na niespełna pół godziny, ale ponieważ miasto leży w głębi fiordu Eyjafjörður otoczonego górami, w praktyce znika za grzbietami znacznie wcześniej.

Gdzie zobaczyć słońce o północy na Islandii

Grímsey

Jedyne miejsce na Islandii, gdzie słońce o północy jest pewne (o ile pozwolą chmury). Wyspa leży ok. 40 km od północnego wybrzeża, a przez jej północną część przebiega koło podbiegunowe, oznaczone betonową kulą Orbis et Globus. Na Grímsey dopłyniesz promem Sæfari z Dalvíku (ok. 3 godziny) lub dolecisz z Akureyri – loty odbywają się kilka razy w tygodniu, a w sezonie dochodzą dodatkowe rejsy i wycieczki zorganizowane. Wokół przesilenia mieszkańcy organizują rodzinne święto przesilenia letniego (Sólstöðuhátíð) z kolacją z owoców morza i potańcówką.

Północne wybrzeże: Melrakkaslétta i Raufarhöfn

Najbardziej wysunięty na północ skrawek lądu stałego to półwysep Melrakkaslétta z przylądkiem Rifstangi (66°32′ N). W kilka dni wokół 21 czerwca, przy czystym widoku na morze, tarcza słońca nie chowa się tu całkowicie. W pobliskim Raufarhöfn stoi kamienna instalacja Arctic Henge (Heimskautsgerðið), zaprojektowana z myślą o obserwacji słońca.

Reykjavík i zachodnie wybrzeże

W stolicy słońca o północy nie zobaczysz, ale zachód tuż przed północą nad zatoką Faxaflói, z lodowcem Snæfellsjökull na horyzoncie przy dobrej widoczności, to jeden z najpiękniejszych widoków lata. Dobre miejsca to latarnia Grótta na końcu półwyspu Seltjarnarnes, nabrzeże Sæbraut z rzeźbą Sólfar oraz stary port.

Jónsmessa – islandzka noc świętojańska

W tradycji islandzkiej najbardziej magiczną nocą lata jest Jónsmessunótt – noc z 23 na 24 czerwca, w wigilię dnia św. Jana Chrzciciela (Jónsmessa). Według ludowych wierzeń:

• rosa tej nocy ma moc leczniczą – kto przetarza się w niej nago, zachowa zdrowie, a wypowiedziane wtedy życzenia się spełniają,
• można znaleźć kamienie o magicznej mocy (náttúrusteinar),
• granica między światem ludzi a światem elfów i innych istot jest wyjątkowo cienka; według niektórych podań krowy mówią ludzkim głosem, a foki przybierają ludzką postać.

Dziś mało kto tarza się w rosie, ale Jónsmessa wciąż jest okazją do nocnych spacerów i wycieczek. Muzeum skansenowe Árbæjarsafn w Reykjavíku organizowało np. świętojańskie nocne wędrówki z opowieściami o dawnych wierzeniach.

Co robić podczas białych nocy

Jasne noce to przede wszystkim więcej czasu na zwiedzanie. Popularne atrakcje, które w dzień są zatłoczone, wieczorem i w nocy bywają niemal puste.

• Złoty Krąg wieczorem. Gejzer Strokkur czy wodospad Gullfoss po 20:00 to zupełnie inne doświadczenie niż w południe – trasę opisujemy w artykule o Golden Circle.
• Trekking. Lato to jedyny sezon na wędrówki po interiorze, np. szlakiem Laugavegur z Landmannalaugar do Þórsmörk. Drogi górskie (F) otwierają się zwykle w drugiej połowie czerwca – aktualny stan sprawdzisz na umferdin.is.
• Rejsy na wieloryby i maskonury. Z Reykjavíku i Húsavíku wypływają w sezonie także późnowieczorne rejsy w świetle nisko stojącego słońca – możesz porównać oferty rejsów na wieloryby z Reykjavíku. Maskonury gniazdują na Islandii mniej więcej od maja do sierpnia.
• Wydarzenia sportowe. W Reykjavíku w czerwcu odbywa się nocny bieg Miðnæturhlaup (5 km, 10 km i półmaraton z metą w dolinie Laugardalur), a w Akureyri – rozgrywany od 1986 roku nocny turniej golfowy Arctic Open na polu Jaðarsvöllur.
• Zorganizowane wycieczki. Jeśli nie wynajmujesz auta, sprawdź nasz przegląd wycieczek z Reykjavíku – latem wiele z nich ma późne godziny startu, a niektóre organizatorzy wprost reklamują jako wycieczki w blasku słońca o północy.

Jak się wyspać, gdy nie zapada noc

Organizm reguluje sen m.in. na podstawie światła, więc pierwsze noce bywają trudne. Kilka sprawdzonych sposobów:

• Opaska na oczy i zatyczki do uszu – podstawa. Lekka opaska zajmuje mało miejsca, a ratuje sen w pensjonatach i na kempingach, gdzie zasłony często są cienkie.
• Pytaj o zasłony zaciemniające. Wiele hoteli i apartamentów je ma, ale warto upewnić się przy rezerwacji, zwłaszcza w przypadku domków i guesthouse’ów.
• Trzymaj stałą porę snu. Jasność za oknem łatwo myli – łatwo „zasiedzieć się” do 2:00 w nocy i stracić kolejny dzień.
• Kofeina tylko do popołudnia i wieczorne zasłonięcie okien na godzinę przed snem.
• Uwaga na dzieci – maluchom szczególnie trudno zrozumieć, że czas spać, kiedy na dworze jest jasno jak w dzień.

Białe noce a pogoda i koszty

Jasne noce nie oznaczają upałów. Średnia temperatura lipca w Reykjavíku to ok. 11–12°C, a w nocy – mimo słońca – potrafi być 5–8°C. Do plecaka warto zabrać ciepłą warstwę, kurtkę przeciwdeszczową i czapkę.

Czerwiec i lipiec to szczyt sezonu turystycznego, więc noclegi i auta na wynajem są najdroższe w roku i trzeba je rezerwować z dużym wyprzedzeniem – orientacyjne koszty znajdziesz w artykule o cenach na Islandii. Jeśli zależy ci na jasnych nocach, a mniej na tłumach, dobrym kompromisem jest koniec maja lub druga połowa lipca.